POŁOŻENIE GEOGRAFICZNE
Gmina Stopnica jest częścią powiatu buskiego, położona jest w południowo – wschodniej części województwa świętokrzyskiego. Jest to teren Niecki Nidziańskiej, znany także jako Ponidzie. Stopnica ma dobre warunki do rozwoju turystyki poprzez położenie obok trasy Tarnów – Kielce, pokrywająca się z trasą Warszawa – Krynica, oraz jest punktem skąd rozchodzą się drogi do znanych i pięknych miast Małopolski m.in. do Krakowa, Solca – Zdroju, Starachowic, Szydłowa, a także Sandomierza. To właśnie położenie przy drodze wojewódzkiej jest bardzo korzystne w dalszym rozwoju turystyki na tym terenie. Także to, że niewielka część gminy położona jest w Szanieckim Parku Krajobrazowym ma znaczenie dla nas – organizatorów ruchu turystycznego. Położenie w niewielkiej odległości od Stopnicy takich miejscowości uzdrowiskowych jak Busko – Zdrój oraz Solec – Zdrój, jest dla niej bardzo korzystne.

HISTORIA I LEGENDY
Było to niegdyś jedno z ciekawszych i bardziej znaczących miast Małopolski. Z materiałów, do których dotarłam dowiedziałam się, że Stopnica była przez dość długi czas miastem powiatowym, to jest od pierwszej połowy XIX wieku do czasów I wojny światowej. Pierwsze wzmianki na temat Stobnicy, taka jest wcześniejsza nazwa Stopnicy, pochodzą już z czasów panowania Bolesława Krzywoustego. Natomiast, jeśli chodzi o wzmiankę historyczną to pierwsza pochodzi z 1103 roku. Wtedy to ówczesny proboszcz, Baldwin (może kanonik – źródła nie podają dokładnie stanowiska), został biskupem krakowskim. I tak zaczyna się pierwszy rozdział w udokumentowanych dziejach Stopnicy. Baldwin to pierwszy z gromady ludzi, którzy “znaleźli swe niekwestionowane miejsce w świecie”. Kolejnym, który ściśle związał swe losy ze Stopnicą był słynny Jan Chryzostom Pasek. Mimo, że posiadał on włości w pobliskim Smogorzowie, jednak to w Stopnicy pochował swą matkę. Prawdopodobnie on także jest pochowany w klasztorze oo. Reformatorów w Stopnicy. Warto także wspomnieć o Janie ze Stobnicy, który był wybitnym geografem, filozofem i profesorem Akademii Krakowskiej. Przejdźmy jednak do historii Stopnicy. W XII wieku Stopnica zaczyna zdobywać na znaczeniu. Mimo, że tak naprawdę już Bolesław Wstydliwy oraz Władysław Łokietek upodobali sobie Stopnicę, to przede wszystkim Kazimierz Wielki może uchodzić za założyciela Stobnicy. To on ufundował tu wspaniały kościół ekspiacyjny oraz zamek. Lata świetności Stopnicy, jak i innych miast na terenie Małopolski, to okres przypadający na koniec XV i początek XVI wieku. W tym właśnie czasie nastąpił wzrost ludności, co powodowało natychmiastowe odzwierciedlenie w rozwoju gospodarki. W tym samym czasie Stopnica oraz inne miejscowości Małopolski dostawały nowe, bądź zostawały potwierdzone wcześniejsze przywileje, w tym również od króla Jana Olbrychta. Stopnica znaczący miastem nie tylko w kraju, ale także i za granicą. Potwierdza to fakt, że znalazła się ona na mapie Europy Wschodniej Mikołaja z Kuzy w wydaniu Geografii Klaudiusza Ptolomeusza w latach 1507 – 1508.
Niestety w kolejnych latach zaczął się powolny upadek Stopnicy, który został przypieczętowany “potopem szwedzkim”. A to tylko jedno z nieszczęść, które zaczęły nawiedzać ziemie polskie. Przecież, i Kozacy, i kolejne rozbiory nadwątliły i tak słabnąca pozycję kraju, a co za tym idzie również ówczesnych miast, które były ważne w dobie rozwoju państwa Polskiego w czasach Kazimierza Wielkiego.

ZABYTKI KAZIMIERZOWSKIE
Kościół św. Piotra i Pawła, z którego powstaniem, a także powstaniem kościołów w Szydłowie, Wiślicy, Zagości, Kargowie oraz Niepołomicach, wiąże się udokumentowana historia. Przedstawia ona, dlaczego powstały, jak również ukazuje, dlaczego są one tak unikatowe nie tylko na terenach Polski. W większości źródeł zostało zaznaczone, że powstanie kościoła w Niepołomicach ma niezbyt pewne motywy powstania. Istnieje zatem prawdopodobieństwo, iż mógł być także budowlą powstałą jako votum za zwycięstwo Kazimierza Wielkiego na Rusi w 1349 roku.
Wspomniane budowle to kościoły ekspiacyjne z serii zwanej “baryczkowską”. Jest to dość szczególna seria, gdyż Kazimierz Wielki za swój grzech miał wybudować sześć takich obiektów. Ówczesne prawo kanoniczne było jednym z czynników, które wpłynęły na powstanie tych kościołów na terenie państwa Polskiego. Za legendarne zabójstwo ks. Marcina Baryczki, który był jednocześnie spowiednikiem króla, Kazimierz Wielki nadał tym budowlom sakralnym charakter ekspiacyjny (ekspiacja - czyli pokuta). Jednakże należy zaznaczyć, że i bez tych budowli pokutnych wkład Kazimierza Wielkiego w rozwój ziem polskich był wielki. Niezaprzeczalnym faktem jest to, że w fundacjach kazimierzowskich przeważają budowle o charakterze obronnym: zamki, warownie, mury obronne.
Składa się on z dwóch naw co stanowi rzadki przykład budowli nie tylko na terenie Polski. Nawy te przedzielone są trzema smukłymi dziesięciobocznymi filarami, które przechodzą w sklepienie krzyżowo – żebrowe. Na uwagę zasługuje zachowana do dziś, mimo wszystkich zniszczeń dokonanych poprzez tyle lat i wieków, kamieniarka rzeźbiarska, w skład której wchodzą: zworniki , wsporniki i żebra. Na sklepieniach krzyżowo-żebrowych umieszczone są piękne zworniki, które przedstawiają herby województw ówczesnego Królestwa Polskiego. Niezwykle cennym zabytkiem z czasów kazimierzowskich jest płaskorzeźba, w tzw. antepedium , znajdująca się w głównym ołtarzu gotyckim, która przedstawia zarówno głowę fundatora (Kazimierza Wielkiego) oraz herb Ziemi Dobrzyńskiej.
Inne rzeźby, które zasługują na uwagę to rzeźby przedstawiające świętych Piotra i Pawła – patronów kościoła – znajdujące się w ołtarzu głównym. Uwagę przykuwają także dwie rzeźby znajdujące się po obu stronach przejścia do głównego ołtarza. Rzeźby te przedstawiają Serce Pana Jezusa i Św. Józefa. Stacje Drogi Krzyżowej umieszczone na ścianach dookoła obydwu naw są dziełem krakowskiego rzeźbiarza Józefa Zięby. Wykonane one zostały w pierwszej połowie lat 80 XX wieku.
Oprócz głównej części tego kościoła farnego warto zobaczyć dwie kaplice, do których wejścia znajdują się w południowej nawie. Jedna z nich, a mianowicie kaplica św. Anny, pochodzi z XV wieku i stoi na miejscu dawnej kaplicy z roku 1326 fundacji Władysława Łokietka. Drugą kaplicą jest Kaplica Hinkowska, nazwana tak na cześć swego fundatora Adama Hinka herbu Topór, który wybudował tą budowlę “na chwałę Bożej Rodzicielki Najświetniejszej Panny Maryi”. Kaplica była przeznaczona na grobowiec rodziny Hinka. Kaplica należy do grupy kaplic, które są mauzoleami rodów panujących lub należących do szlachty (moda na kaplice o funkcji mauzoleum pojawiła się w renesansie). Została ona dobudowana do kościoła w 1645 roku w stylu manierystycznym.
Kościół posiada także dwie przepiękne kruchty. Jedną zachodnią w stylu gotyckim oraz drugą północną renesansową. W kruchcie, z której wchodzimy do północnej nawy umieszczona jest brązowa tablica z 1995 roku na pamiątkę żołnierzy Batalionów Chłopskich obwodu Stopnickiego. Natomiast w drugiej gotyckiej kruchcie, znajdującej się pod chórkiem, umieszczona została granitowa tablica “poświęcona żołnierzom AK podobwodu >>Stopnica<< oraz policjantom i oficerom z regionu stopnickiego, poległych w Katyniu”.
Oprócz bezcennych obrazów oraz pięknej kamieniarki można w kościele farnym obejrzeć dary Kazimierza Wielkiego. Między innymi w Stopnickim kościele znajduje się kielich (Ryc. 3) oraz relikwiarz Świętej Marii Magdaleny.
Na terenie Małopolski powstało około jednej trzeciej wszystkich budowli fundacji Kazimierza Wielkiego. W tym także wiele zamków bardziej lub mniej znanych na terenie Rzeczpospolitej.
Zamek w Stopnicy niestety nie jest oddany do dyspozycji zwiedzających. Na przestrzeni dziejów pełnił różne funkcje niekiedy zaszczytne między innymi był siedzibą naczelnika stopnickiego w 1809 roku, czy też rolę gimnazjum sejmikowego w latach 1918 - 1933, czasami wręcz uwłaczające obiektowi zabytkowemu: skup warzyw i owoców czy też – jego obecnej funkcji – fabryki makaronów. Na szczęście fabryka znajduje się na terenie dawnych stajni. Dziś dzięki pomyślnemu rozwojowi gminy Stopnica, mówi się o stworzeniu w zamku muzeum, poświęconemu regionowi. Mam nadzieję, że zamysł ten zostanie zrealizowany w nieodległym czasie.

INNE ZABYTKI I INFORMACJE TURYSTYCZNE

Inne atrakcje, które można zobaczyć w Stopnicy, to wchodzący w skład zespołu zamkowego Młyn Wodny z 1827 roku, który powstał na miejscu poprzednich. Był to młyn wodny, niestety po jego zelektryfikowaniu koło młyńskie usunięto. Jednakże wnętrze, choć wielokrotnie remontowane i przebudowywane, warte jest obejrzenia.
Kolejnym obiektem, który leży niedaleko młyna i zamku jest klasztor księży sercanów pochodzący z połowy XVII wieku. Został on ufundowany przez Krzysztofa Ossolińskiego herbu Topór, ówczesnego wojewody sandomierskiego, który jest również fundatorem zamku Krzyżtopór w Ujeździe koło Staszowa. W klasztorze znajduje się również muzeum misyjne, a w przepięknym ogrodzie można podziwiać ruiny starego kościoła. Zakwaterowanie nie sprawia żadnego problemu, gdyż Znajdziemy tu Zajazd “MATEO”, który posiada miejsca noclegowe a także bazę gastronomiczną. Dla bardziej wymagających pozostaje zakwaterowanie w Busku, gdyż tu znajduje się dobrze zagospodarowana baza noclegowa (liczne pensjonaty, hotele a także kwatery prywatne).
Okoliczne lasy, jak również położenie na terenie Szanieckiego Parku Krajobrazowego daje możliwość do bliskiego kontaktu turysty z przepiękną przyrodą tego zakątka Ponidzia. W okolicznych lasach znajdziemy piękne i zaciszne polanki, które pozwolą podziwiać przyrodę. Właśnie te polanki, a także liczne łąki i ukształtowanie terenu, mogą być wspaniałym miejscem na piknik z rodzinną bądź z przyjaciółmi. Właśnie taki “wypad za miasto” może być sam w sobie produktem turystycznym, a zwiedzanie okolicznych zabytków dodatkową atrakcją.